Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez zagranicznych właścicieli nieruchomości w Hiszpanii jest założenie, że testament podpisany w kraju ojczystym wystarczy do uregulowania spraw związanych z majątkiem hiszpańskim. Chociaż zagraniczny testament może być prawnie ważny, poleganie wyłącznie na nim często prowadzi do opóźnień, dodatkowych kosztów i niepotrzebnych komplikacji dla spadkobierców. Dziedziczenie w Unii Europejskiej jest w dużej mierze regulowane rozporządzeniem (UE) nr 650/2012 (europejskim rozporządzeniem spadkowym). Zgodnie z artykułem 21 zasadą ogólną jest, że prawem właściwym dla spadku jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Miejsce zwykłego pobytu nie jest ustalane wyłącznie na podstawie obywatelstwa, rezydencji podatkowej czy zameldowania, lecz na podstawie całokształtu okoliczności życia zmarłego, w tym więzi rodzinnych, społecznych i ekonomicznych oraz centrum interesów życiowych.
Wybór prawa (professio iuris)
Artykuł 22 rozporządzenia dostarcza rozwiązania. Każdy może wyraźnie wybrać jako prawo właściwe dla swojego spadku prawo państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci. Ten wybór prawa (professio iuris) musi być dokonany wyraźnie w testamencie lub innym rozrządzeniu na wypadek śmierci. Znaczenia tego wyboru nie należy lekceważyć. Zgodnie z hiszpańskim kodeksem cywilnym przepisy o zachowku rezerwują znaczne części spadku dla zstępnych i niektórych bliskich krewnych. Inne jurysdykcje przyjmują zupełnie odmienne podejścia. W Anglii i Walii swoboda testowania jest znacznie szersza, podczas gdy systemy skandynawskie zasadniczo utrzymują systemy rezerwy spadkowej mniej restrykcyjne niż przepisy hiszpańskie.
Bez prawidłowo sporządzonego testamentu zawierającego wyraźną klauzulę wyboru prawa spadkobiercy mogą zmagać się z niepewnością co do właściwego systemu prawnego, zwłaszcza gdy zmarły miał powiązania z więcej niż jednym krajem. W praktyce spory dotyczące miejsca zwykłego pobytu nie należą do rzadkości w międzynarodowych sprawach spadkowych.
Jedność dziedziczenia i majątek za granicą
Artykuł 23 rozporządzenia ustanawia zasadę jedności dziedziczenia. Prawo właściwe reguluje spadek jako całość, obejmując wszystkie aktywa i pasywa masy spadkowej. Praktyczne komplikacje pojawiają się jednak, gdy majątek znajduje się poza zakresem rozporządzenia, na przykład w Zjednoczonym Królestwie, Stanach Zjednoczonych lub innych państwach trzecich, których organy mogą stosować własne normy prawa prywatnego międzynarodowego, w szczególności w odniesieniu do nieruchomości położonych na ich terytorium. Artykuł 34 dopuszcza ponadto odesłanie (renvoi) w niektórych sytuacjach dotyczących państw trzecich, co dodatkowo zwiększa znaczenie prawidłowo sporządzonej klauzuli professio iuris. Z tego względu wiele międzynarodowych rodzin decyduje się na podpisanie skoordynowanych testamentów w różnych jurysdykcjach. Zazwyczaj hiszpański testament dotyczy wyłącznie majątku hiszpańskiego, podczas gdy odrębne testamenty regulują majątek położony za granicą. Sporządzanie musi być przeprowadzone starannie, aby uniknąć niezamierzonych klauzul odwołujących, ponieważ źle skoordynowane testamenty mogą przypadkowo wzajemnie się unieważnić.
Praktyczne zalety hiszpańskiego testamentu
Hiszpański testament oferuje szereg praktycznych korzyści. Jest podpisywany przed hiszpańskim notariuszem i rejestrowany w hiszpańskim Centralnym Rejestrze Testamentów. Po śmierci spadkobiercy mogą uzyskać odpowiednie zaświadczenia bezpośrednio w Hiszpanii i przeprowadzić formalności spadkowe na podstawie dokumentacji już dostosowanej do hiszpańskich wymogów prawnych i administracyjnych. Znacznie upraszcza to kontakty z hiszpańskimi rejestrami nieruchomości, bankami i organami publicznymi. Natomiast poleganie wyłącznie na zagranicznym testamencie często wymaga dokumentów postępowania spadkowego, apostille, tłumaczeń przysięgłych i dodatkowych formalności, które znacząco wydłużają czas i zwiększają koszty.
Prawo spadkowe i podatki to nie to samo
Równie istotne jest rozróżnienie między prawem spadkowym a opodatkowaniem. Rozporządzenie (UE) nr 650/2012 reguluje cywilnoprawne aspekty dziedziczenia, ale nie reguluje podatku od spadków. Hiszpański podatek od spadków i darowizn stosuje się zgodnie z hiszpańskim ustawodawstwem podatkowym oraz, w stosownych przypadkach, przepisami regionalnymi. W następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 września 2014 r. nierezydenci mogą, w określonych okolicznościach, korzystać z regionalnych ulg i obniżek podatkowych na równi z rezydentami.
Wnioski
Problemy najczęściej spotykane w praktyce są zadziwiająco powtarzalne: brak hiszpańskiego testamentu, sprzeczne testamenty podpisane w różnych krajach, źle sporządzone klauzule wyboru prawa, niezamężni partnerzy pozostawieni bez odpowiedniej ochrony oraz spadkobiercy odkrywający zbyt późno, że zarządzanie hiszpańskim spadkiem mogło być znacznie prostsze. Dla cudzoziemców posiadających majątek w Hiszpanii, niezależnie od tego, czy są rezydentami, czy nie, sporządzenie hiszpańskiego testamentu jest zazwyczaj jedną z najprostszych i najskuteczniejszych form planowania spadkowego. Zapewnia pewność prawną, ogranicza przyszłe trudności administracyjne i pomaga zagwarantować, że hiszpański spadek będzie mógł być zarządzany możliwie najsprawniej.
Recent Comments